fot. Whirlpool
Już za chwilę powinna wejść w życie dyrektywa unijna Right to Repair, o ile nasi rządzący wyrobią się z uchwałą w Sejmie i Senacie, a prezydent podpisze dokument – termin to koniec lipca.
Spis treści
Wokół tak zwanego „prawa do naprawy” urosło wiele mitów, a nie pomaga sporo przekłamań w sieci, w tym nierzetelne artykuły czy manipulujące faktami shorty. Z tego tekstu dowiesz się, jaki realny wpływ ma unijna dyrektywa 2024/1799 i polski projekt uchwały UC154 na branżę AGD, a końcowo na każdego z nas – konsumentów.
W sieci można znaleźć informacje, że producenci AGD już nie będą mogli produkować pralek ze zgrzewanymi / klejonymi zbiornikami utrudniającymi wymianę łożysk czy uszczelniacza, nie będą już zalewać układów i podzespołów plastikiem czy elektroniki żelem, aby nie dało się ich łatwo i tanio naprawić.
Niestety, nie ma w tym za wiele prawdy, ale zacznijmy od początku, czyli jakie akty prawne dotyczą tematu i kalendarium prac nad „Prawem do naprawy” w UE i w Polsce.
Podstawowym aktem prawnym jest dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799 z 13 czerwca 2024 r. w sprawie wspólnych zasad promujących naprawę towarów, określana jako „Right to Repair”. To ona wprowadza obowiązki dotyczące naprawy produktów, informacji dla konsumentów, formularza informacji o naprawie oraz zasad wspierania rynku napraw.
Drugim ważnym elementem całego systemu jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1781 w sprawie ustanowienia ram ustalania wymogów ekoprojektu dla zrównoważonych produktów (ESPR – Ecodesign for Sustainable Products Regulation).
Nie wdraża ono bezpośrednio prawa do naprawy, ale tworzy szersze ramy dotyczące m.in. trwałości produktów, możliwości ich naprawy, dostępności części zamiennych, projektowania ułatwiającego demontaż oraz przyszłego cyfrowego paszportu produktu.
Trzecim dokumentem istotnym dla polskich konsumentów jest projekt ustawy UC154 – ustawa o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw, który ma wdrożyć dyrektywę 2024/1799 do polskiego prawa. Według stanu na 9 lipca 2026 r. projekt znajdował się po etapie uzgodnień i konsultacji publicznych i oczekiwał na dalszy proces legislacyjny.
Sama dyrektywa „Prawo do naprawy” (UE) 2024/1799 nie zawiera zamkniętej listy urządzeń AGD objętych obowiązkiem naprawy. Zakres regulacji wynika przede wszystkim z wcześniejszych przepisów dotyczących ekoprojektu, które dla konkretnych grup produktów określiły już wymagania związane z trwałością, dostępnością części zamiennych oraz możliwością wykonania napraw.
22 marca 2023 – Komisja Europejska przedstawia projekt dyrektywy dotyczącej prawa do naprawy (Right to Repair). To początek procesu legislacyjnego.
2 lutego 2024 – Parlament Europejski i Rada UE osiągają wstępne porozumienie polityczne w sprawie ostatecznego kształtu przepisów.
23 kwietnia 2024 – Parlament Europejski przyjmuje dyrektywę w głosowaniu plenarnym.
30 maja 2024 – Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdza dyrektywę.
13 czerwca 2024 – Dyrektywa UE 2024/1799 zostaje oficjalnie podpisana przez Parlament Europejski i Radę UE.
10 lipca 2024 – Publikacja w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (Dz.U. L 2024/1799).
30 lipca 2024 – Dyrektywa formalnie wchodzi w życie na poziomie UE (20 dni po publikacji). Nie oznacza to jeszcze, że obowiązuje konsumentów w Polsce.
Do 31 lipca 2026 – Wszystkie państwa członkowskie, w tym Polska, muszą wdrożyć przepisy do prawa krajowego (transpozycja).
Od 31 lipca 2026 – Państwa członkowskie mają obowiązek stosować nowe przepisy. To od tej daty konsumenci powinni móc korzystać z nowych uprawnień wynikających z krajowych przepisów wdrażających dyrektywę.
Polska legislacja przedstawiła w czerwcu 2026 roku projekt ustawy UC154 wdrażający dyrektywę UE 2024/1799 „Projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw”. Na uchwałę Sejmu, Senatu, podpis Prezydenta i publikację w Dzienniku Ustaw zostało już mało czasu – termin wdrożenia to 31.07.26.
Dyrektywa 2024/1799 nie tworzy jednej, zamkniętej listy wszystkich urządzeń objętych prawem do naprawy. Obejmuje ona produkty, dla których Unia Europejska wprowadziła już wymogi dotyczące możliwości naprawy w ramach przepisów ekoprojektu.
W praktyce pierwsza fala regulacji obejmie przede wszystkim: pralki, pralko-suszarki, zmywarki, urządzenia chłodnicze oraz suszarki bębnowe. Regulacje dotyczą także wybranych innych grup produktów objętych wymogami ekoprojektu, m.in. odkurzaczy.
Na tym etapie przepisy nie obejmą większości pozostałego AGD, w tym m.in. piekarników, płyt indukcyjnych, okapów, ekspresów do kawy, robotów sprzątających, kuchenek mikrofalowych oraz wielu urządzeń z kategorii małego AGD i beauty.
Oznacza to, że pierwsza wersja „Prawa do naprawy” jest istotnym krokiem dla dużego AGD, ale nadal pozostawia poza systemem dużą część sprzętów, które konsumenci często wymieniają po pierwszej poważniejszej awarii.
Producent będzie zobowiązany zapewnić możliwość naprawy określonych produktów także po zakończeniu gwarancji, za rozsądną cenę i w rozsądnym czasie. Nie oznacza to jednak bezpłatnej naprawy ani końca rynku niezależnych serwisów.
Państwa członkowskie mogą wprowadzać zachęty do napraw, np. sprzęt zastępczy lub dopłaty do napraw. Sama dyrektywa nie nakazuje producentom automatycznego zapewnienia urządzenia zastępczego.
Ograniczenie praktyk utrudniających naprawę, takich jak nieuzasadnione bariery techniczne lub programowe. Nie oznacza to całkowitego zakazu zabezpieczeń producentów.
Wzmocnienie pozycji niezależnych serwisów i ograniczenie utrudniania napraw poza siecią producenta, przy zachowaniu prawa producenta do odmowy odpowiedzialności za szkody wynikające z niewłaściwej naprawy.
Udostępnienie profesjonalnym podmiotom naprawczym informacji technicznych potrzebnych do wykonania naprawy.
Promowanie ponownego wykorzystania produktów, w tym możliwość oferowania produktów odnowionych jako alternatywy dla nowych urządzeń.
Przepisy wymagają, aby części i narzędzia były dostępne na rozsądnych warunkach, jednak brak precyzyjnej definicji rozsądnej ceny pozostawia producentom pewną swobodę.
Jeżeli konsument skorzysta z naprawy w ramach odpowiedzialności sprzedawcy za niezgodność towaru z umową, okres odpowiedzialności zostaje przedłużony o 12 miesięcy.
Sprzedawcy będą zobowiązani przekazywać konsumentom informacje dotyczące dostępnych środków doprowadzenia towaru do zgodności, w tym naprawy i wymiany, oraz konsekwencji wyboru danego rozwiązania.
Indeks naprawialności wzorem Francji. UE pracuje nad wprowadzeniem mierzalnych parametrów dotyczących trwałości i możliwości naprawy produktów, które mogą być powiązane z etykietami energetycznymi lub cyfrowymi paszportami produktów. Pierwsze rozwiązania dla wybranych grup produktów są wdrażane stopniowo, jednak nie ma jeszcze jednej daty wejścia w życie indeksu naprawialności dla całego AGD.
Europejska platforma internetowa napraw. Komisja Europejska stworzy wspólny interfejs umożliwiający konsumentom znalezienie serwisów naprawczych oraz – zależnie od decyzji państw – także sprzedawców produktów odnowionych i innych inicjatyw naprawczych. Termin uruchomienia: 31 lipca 2027 r.
Europejski formularz informacji o naprawie. Ujednolicony dokument ułatwiający konsumentowi porównanie ofert serwisów, zawierający informacje o zakresie, kosztach i czasie naprawy. Formularz będzie dostępny po wdrożeniu dyrektywy, czyli od 31 lipca 2026 r., jednak jego stosowanie przez serwisy będzie dobrowolne.
Cyfrowy paszport produktu. W przyszłości konsumenci i serwisy mogą otrzymywać łatwiejszy dostęp do informacji o urządzeniu, jego składzie, częściach, możliwościach naprawy i wpływie środowiskowym. Rozwiązanie wynika z rozporządzenia ESPR (UE) 2024/1781 i będzie wdrażane stopniowo dla kolejnych grup produktów.
Przekładając powyższe na prosty przykład, który pojawiał się już nieraz w sieci – pralki mające zgrzewane / klejone zbiorniki, co utrudnia wymianę łożysk, uszczelniacza, czy usunięcie czegoś, co wpadło między bęben, a zbiornik.
Takich pralek mamy na rynku naprawdę sporo – wszystkie aktualnie oferowane pralki Boscha, Siemensa, Electroluxa, AEG i Beko nie posiadają skręcanych zbiorników.
Do tego trzeba doliczyć część oferty takich firm, jak Amica, Candy, Haier, Hoover, Gorenje, Hisense, Miele, Whirlpool, Indesit, MPM – w sprzedaż z tymi logotypami znajdziesz zarówno modele skręcane, jak i zgrzewane / klejone.
Dokładną i aktualną listę pralek z wymiennymi łożyskami znajdziesz tutaj.
Czy na podstawie wchodzących przepisów R2R, wszyscy producenci pralek ze zgrzewanymi/klejonymi zbiornikami będą musieli wprowadzić zmiany projektowe i produkcyjne, zmienić sposób łączenia przedniej i tylnej kadzi na skręcanie? Przecież ma już nie być utrudnień serwisowych, a naprawy powinny być za rozsądną cenę, aby zachęcać do naprawiania, a nie wyrzucania urządzeń.
Niestety, nic takiego na razie nie będzie miało miejsca. Producenci pralek ze zgrzewanymi zbiornikami załatwiają temat napraw w wyżej wymienionych sytuacjach w bardzo prosty sposób – oferują zbiornik piorący w całości, wraz z zintegrowanymi łożyskami i uszczelniaczem.
W myśl dyrektywy UE jest to jak najbardziej w porządku i jedyne co można próbować podważyć to zapis o rozsądniej cenie – 800-1200 zł za naprawdę pralki, w której padły łożyska o wartości 100-200 zł, poprzez wymianę całego podzespołu piorącego, raczej nie można nazwać rozsądną ceną.
Sama dyrektywa i jej wdrożenie w ramach polskiego projektu uchwały nie wprowadzają precyzyjnych zapisów, przeliczników czy górnych limitów cen.
Największym problemem pozostaje nie sam brak części, ale ich forma i cena. Producent nadal może oferować kompletny moduł zamiast pojedynczego elementu i żądać za niego takich pieniędzy, które raczej skłonią nas do zakupu nowego urządzenia.
„Prawo do naprawy” to po wprowadzeniu obowiązku oferowania części zamiennych przez 7-10 lat, drugi ważny projekt mający na celu zmniejszenie ilości odpadów elektronicznych, ale jak widać po powyższym artykule, to dopiero początek długiej drogi.
Na razie wpływ R2R na nasz rynek AGD będzie ograniczony, regulacje poprawią dostęp do serwisów, części i informacji, ale nie zmienią sposobu projektowania sprzętów, a to tu często znajduje się przyczyna wymiany zamiast naprawy – ekonomiczna nieopłacalność.
Na stronie mogą występować linki afiliacyjne lub reklamowe.
Mamy nowy hit dnia w Lidlu. Na przecenie wylądowała lekka wiertarko-wkrętarka Parkside PBSA 12 F5…
Od 16 do 23 lipca kupisz stacjonarnie i online kompaktowy model zgrzewarki próżniowej Silvercrest SV…
Nowy Roborock Qrevo Edge 2 może stać się hitem na polskim rynku - w przystępnej…
W RTV Euro AGD mają fajną promocją na sensowną lodówkę Amica FK3706E.2DFZXC (D) w klasie…
Xiaomi wprowadza na polski rynek dwa ciekawe urządzenia pod marką Mijia - pralkę i pralko-suszarkę…
W połowie lipca Toshiba wprowadziła nowe pralki slim do oferty. Mają 7 kg wsadu, najwyższą…
Komentarze
Jeżeli będzie to działało tak jak z częściami do samochodów że po wycofaniu z produkcji producent musi zapewnić dostęp do części przez 10 lat to powodzenia. Bo na dzień dzisiejszy 90% producentów omija to w sposób bardzo prosty. Otóż nikt nigdzie nie zastrzegł sobie ile takich części ma być dostępnych no na procent wyprodukowanych pojazdów. Więc przykładowo taka poduszka silnika do Renault Megane 4/Talisman/Espace 5 przy silniku 1.6 tce jest rzadko dostępna bo producent produkuje mała partie w systemie widnieje że było dostępne a części się rozchodzą w mgnieniu oka.